Nadgodziny w „Równoważnym systemie czasu pracy”

Ekspert ds. Rozliczania Wynagrodzeń i Benefitów

Rozpoczęcie kursu 7 października 2025 r.
Lekcja trzecia
Wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych 

Praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy, stanowi pracę w godzinach nadliczbowych (art. 151 § 1 ustawy Kodeks pracy, zwana dalej ustawą k.p.). Normy czasu pracy określone zostały w art. 129 § 1 k.p. zgodnie z którym, czas pracy nie może przekraczać 8 h na dobę i przeciętnie 40 h w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowy. Dla niektórych grup pracowników normy czasu pracy uregulowane zostały odrębnie niż te wynikające z powyższego przepisu (m.in. pracownicy niepełnosprawni, lekarze, pielęgniarki). Praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy po przekroczeniu której wystąpią godziny nadliczbowe dotyczy m.in. pracowników objętych równoważnym systemem czasu pracy w którym dobowy wymiar czasu pracy może być wydłużony do 12/16 h. W dniu w którym zaplanowano pracę w wymiarze np. 10 h, praca w godzinach nadliczbowych wystąpi dopiero po przekroczeniu tego wymiaru.
Aby precyzyjnie ustalić, która norma została przekroczona (dobowa lub przeciętna w tygodniu) należy odnieść się do definicji doby pracowniczej i tygodnia.
Przez dobę:
należy rozumieć 24 kolejne godziny, poczynając od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy (art. 128 § 3 pkt 1 k.p.).
Przez tydzień:
należy rozumieć 7 kolejnych dni kalendarzowych, poczynając od pierwszego dnia okresu rozliczeniowego (art. 128 § 3 pkt 2 k.p.).

Gdy pracownik nie wnioskuje o odebranie czasu wolnego za pracę w godzinach nadliczbowych lub pracodawca nie zamierza narzucać pracownikowi odbioru czasu wolnego za pracę w godzinach nadliczbowych w okresie rozliczeniowym, służby płacowe zobowiązane są do ustalenia prawidłowej wysokości dodatków oraz ich wypłatę w miesiącu
w którym praca taka była wykonywana.
W przypadku braku rekompensaty pracy w godzinach nadliczbowych, czasem wolnym, pracownikowi oprócz normalnego wynagrodzenia przysługuje dodatek do wynagrodzenia w wysokości 50% lub 100%.

Dodatek 100% do wynagrodzenia:
za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających:

• w nocy
• w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy
• w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy.
  
  

Dodatek 50% do wynagrodzenia:
za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w każdym innym dniu niż określony powyżej.
Dodatek 100% wynagrodzenia:
przysługuje także za każdą godzinę pracy nadliczbowej z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy (40h) w przyjętym okresie rozliczeniowym, chyba że przekroczenie tej normy nastąpiło w wyniku pracy w godzinach nadliczbowych, za które pracownikowi przysługuje prawo do dodatku w wysokości 50% wynagrodzenia (art. 151¹ § 1 i 2 K.p.).

Jeżeli mamy do czynienia jednocześnie z nadgodzinami dobowymi i średniotygodniowymi, tj. powstałymi w wyniku przekroczenia normy dobowej i średniotygodniowej, to przysługuje jeden dodatek i pierwszeństwo w takiej sytuacji ma dodatek naliczany za przekroczenie normy dobowej.

PRZYKŁAD
Pracownik (1 miesięczny okres rozliczeniowy), zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy (system równoważny 12 h). W marcu 2025 r. wymiar czasu pracy wynosi 168 h. W jednym z tygodni pracownik zobowiązany był przepracować więcej godzin niż zaplanowano na ten tydzień, co przedstawia poniższy rozkład czasu pracy.

W:
dzień wolny.
W5:
dzień wolny z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy.
WN:
wolna niedziela.

Kwalifikacja nadgodzin.
Poniedziałek:
2 h naruszyły normę dobową:
normalne wynagrodzenie + 50% dodatek.
Środa:
8 h naruszyły przeciętną normę w tygodniu 40 h (nadgodziny do 8 h nie naruszają normy dobowej):
normalne wynagrodzenie + 100% dodatek.
Czwartek:
2 h naruszyły przeciętną normę w tygodniu 40 h (nadgodziny do 8 h nie naruszają normy dobowej):
normalne wynagrodzenie + 100% dodatek.
Piątek:
2 pierwsze nadgodziny naruszyły normę przeciętną w tygodniu 40 h:
normalne wynagrodzenie + 100% dodatek.
4 kolejne nadgodziny naruszyły normę dobową:
normalne wynagrodzenie + 50% dodatek.

Wynagrodzenie za marzec.
Stałe miesięczne wynagrodzenie:
4 900 zł
stała premia regulaminowa:
350 zł
prowizja od sprzedaży:
700 zł.
Normalne wynagrodzenie za nadgodziny (18 h):
[(4 900 zł + 350 zł) : 168 h] = 31,25 zł
31,25 zł x 18 h = 562,50 zł.
Dodatek 50% (6 h):
4 900 zł : 168 h = 29,17 zł
29,17 zł x 50% = 14,59 zł
14,59 zł x 6 h = 87,54 zł.
Dodatek 100% (12 h):
4 900 zł : 168 h = 29,17 zł
29,17 zł x 12 h = 350,04 zł.
Łączne wynagrodzenie za marzec:
6 950,08 zł (4 900 zł + 350 zł + 700 zł + 562,50 zł + 87,54 zł + 350,04 zł).