„Siła wyższa” w podstawie wymiaru – odpowiedź ZUS

Stanowisko ZUS z 6 czerwca 2025 r.

Uzupełnianie podstawy wymiaru zasiłku chorobowego w przypadku „zwolnienia z powodu działania siły wyższej” za które rozliczono zmienne składniki wynagrodzenia.

ZUS w stanowisku z 19 września 2024 r. dostępnym na stronie www.zus.pl
(…) zgodnie z art. 148¹ § 1 k.p., pracownikowi przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy, w wymiarze 2 dni albo 16 godzin, z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli jest niezbędna natychmiastowa obecność pracownika. W okresie tego zwolnienia od pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia w wysokości połowy wynagrodzenia. Przy ustalaniu wynagrodzenia za czas zwolnienia od pracy z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop, z tym że składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie od pracy lub okres niewykonywania pracy. Przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczeń chorobowych pracownikowi, który korzystał ze zwolnienia z powodu działania siły wyższej (art. 148¹ § 1 k.p.) i otrzymał tylko wynagrodzenie stałe wynikające z umowy o pracę, należy przyjąć to wynagrodzenie. 
Jeżeli:
zamiast stałego wynagrodzenia wynikającego z umowy o pracę
poza stałym wynagrodzeniem wynikającym z umowy o pracę
pracownikowi przysługują zmienne składniki wynagrodzenia, należy je przyjąć po uzupełnieniu, według zasady opisanej w art. 37 ust. 2 ustawy zasiłkowej. Oznacza to, że wynagrodzenie miesięczne zmienne, które pracownik osiągnąłby, gdyby przepracował cały miesiąc, ustala się poprzez podzielenie wynagrodzenia osiągniętego za przepracowane dni robocze przez liczbę dni, w których zostało ono osiągnięte i pomnożenie przez liczbę dni, które pracownik był obowiązany przepracować w danym miesiącu. Jeżeli za miesiąc, za który wynagrodzenie wymaga uzupełnienia pracownik otrzymał wynagrodzenie stałe i zmienne podlegające uzupełnieniu i wynagrodzenie za siłę wyższą obliczone łącznie ze zmiennymi składnikami wynagrodzenia, należy je w całości potraktować jako wynagrodzenie zmienne. Oznacza to, że należy je uzupełnić za dni usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy. 

Pytanie skierowane do ZUS.
Pracownik zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, wynagradzany jest stałą miesięczną stawką wynagrodzenia 4 500 zł. We wrześniu 2024 r. 21 dni roboczych/168 h pracownik korzystał:
2 dni (16 h):
zwolnienia tytułem działania siły wyższej
3 dni:
robocze chorował (zasiłek chorobowy).
W miesiącu tym pracownik wykonywał pracę w godzinach nadliczbowych (12 h) za które wypłacono 520 zł oraz dodatek za pracę w porze nocnej 120 zł.
Wynagrodzenie zasadnicze pomniejszone o siłę wyższą i 3 dni choroby:
4 500 zł : 168 h = 26,79 zł
26,79 zł x 16 h = 428,64 zł
26,79 zł x 50 % = 13,40 zł
13,40 zł x 16 h = 214,40 zł
4 500 zł : 30 dni = 150 zł
150 zł x 3 dni = 450 zł
3 835,76 zł (4 500 zł – 428,64 zł + 214,40 zł – 450 zł).
Za 16 h rozliczono wynagrodzenie (50%) tytułem siły wyższej „ze składników zmiennych” należnych w miesiącu korzystania ze zwolnienia (nadgodziny i nocne) w wysokości: 32,80 zł.
Razem przychód:
4 508,56 zł (3 835,76 zł + 520 zł + 120 zł + 32,80 zł).
Czy zgodnie z pkt 289 komentarza do ustawy zasiłkowej, w podstawie wymiaru należy uwzględnić wynagrodzenie po uzupełnieniu o siłę wyższą jako dni przepracowane tj. 3 835,76 zł (zasadnicze) + 32,80 zł (siła wyższa) i uzupełnić do wysokości wynagrodzenia z umowy o pracę 4 500 zł + nadgodziny i nocne w kwocie faktycznie wypłaconej bez uzupełniania i do podstawy wymiaru przyjąć: 4 500 zł + 520 zł + 120 zł = 5 140 zł – 13,71% ?”

W otrzymanej odpowiedzi z października 2024 r. ZUS wskazał, że:
(…) stanowisko Zakładu jest takie, że jeżeli pracownik poza stałym wynagrodzeniem zasadniczym zachowuje prawo do innych zmiennych składników wynagrodzenia, wynagrodzenie takie w całości traktuje się jako wynagrodzenie zmienne. Wynagrodzenie (zasadnicze wypracowane + kwota siły wyższej) w łącznej kwocie należy:

• podzielić przez dni przepracowane
• otrzymaną stawkę dzienną wynagrodzenia należy pomnożyć przez dni robocze w danym miesiącu
• od tego uzupełnionego wynagrodzenia należy odjąć siłę wyższą (2 x stawka dzienna – 50 %).

Ostatecznie do podstawy zasiłku należy przyjąć uzupełnione wynagrodzenie do pełnej liczby dni roboczych pomniejszone o 50% siły wyższej. Do tej kwoty należy dodać wynagrodzenie przyjmowane w kwocie faktycznie wypłaconej tzn. za nadgodziny i pracę w porze nocnej.
Zgodnie z powyższą odpowiedzią ZUS, uzupełnienie podstawy o siłę wyższą (2 dni) przedstawiało się następująco.
Z obowiązujących 21 dni pracownik przepracował 16 dni
(21 dni – 2 dni siła wyższa – 3 dni choroba).
Sumujemy składniki wynagrodzenia podlegające uzupełnieniu (stałe i zmienne za siłę wyższą):
3 835,76 zł + 32,80 zł = 3 868,56 zł
3 868,56 zł : 16 dni = 241,79 zł
241,79 zł x 18 dni = 4 352,22 zł.
Kwota ta zawiera wynagrodzenie w wysokości 50% stąd należy od uzupełnionego wynagrodzenia odjąć 50% stawki dziennej za dni zwolnienia:
241,79 zł x 2 dni x 50% = 241,79 zł
4 352,22 zł – 241,79 zł = 4 110,43 zł.
Podstawa wymiaru świadczenia chorobowego:
4 110,43 zł + 450 zł uzupełnienie o 3 dni choroby + 520 zł nadgodziny + 120 zł dodatek nocny = 5 200,43 zł
[5 200,43 zł – (5 200,43 zł x 13,71%) = 5 200,43 zł – 712,98 zł = 4 487,45 zł.

Takie też stanowisko (wyliczenia) prezentowaliśmy na łamach różnego rodzaju publikacji. Przyjęty przez ZUS sposób uzupełniania budził jednak sporo wątpliwości, gdyż w powyższym przykładzie jedynym zmiennym składnikiem wynagrodzenia było wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych i dodatek za pracę w porze nocnej, które uwzględniane jest w podstawie wymiaru świadczeń chorobowych w wysokości faktycznie uzyskanej bez uzupełniania. Kwota tzw. „zmiennych tytułem siły wyższej” w wysokości 32,80 zł jest kwotą wyliczoną ze składników zmiennych należnych za miesiąc korzystania z tego zwolnienia i nie należy traktować jej jako składnika zmiennego.

O tych wątpliwościach pisaliśmy w artykule z 29 maja 2025 r.:
https://www.hrkadryiplace.pl/sila-wyzsza-w-podstawie-wymiaru-zasilku-chorobowego/

Zwróciliśmy się z ponownym zapytaniem do ZUS (opisując ten sam przypadek, który był treścią poprzedniego zapytania z 2024 r.).

Pytanie skierowane do ZUS.
Pracownik zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, wynagradzany stałą miesięczną stawką w wysokości 5 000 zł. W marcu 2025 r. (21 dni roboczych) korzystał z 2 dni (16 h) zwolnienia tytułem działania siły wyższej i 3 dni robocze chorował. W miesiącu tym wykonywał pracę w godzinach nadliczbowych za które wypłacono 520 zł oraz dodatek za pracę w porze nocnej 120 zł (składniki przyjmowane do podstawy wymiaru zasiłku w wysokości faktycznie uzyskanej).
W marcu za 16 h rozliczono wynagrodzenie (50%) tytułem działania siły wyższej „ze składników zmiennych” należnych w miesiącu korzystania ze zwolnienia (nadgodziny i nocne) w wysokości 32,80 zł. Jaka wysokość wynagrodzenia powinna zostać uwzględniona w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego za marzec 2025 r.

W otrzymanej odpowiedzi z 6 czerwca 2025 r. ZUS zajął odmienne stanowisko w stosunku do stanowiska z 2024 r. uznając, że:
(…) w opisanej sytuacji pracownik otrzymuje wynagrodzenie stałe 5 000 zł. Do podstawy wymiaru zasiłku pracownikowi, który korzystał ze zwolnienia od pracy z powodu działania siły wyższej i był nieobecny w pracy z powodu choroby w danym miesiącu, należy przyjąć stałe miesięczne wynagrodzenie pracownika wynikające z umowy za ten miesiąc. Ponadto wynagrodzenie za nadgodziny oraz dodatek za pracę w porze nocnej , które nie są składnikami pomniejszane proporcjonalnie za czas choroby należy doliczyć do podstawy wymiaru w kwocie faktycznie wypłaconej.

Ważne
Odpowiedź z 6 czerwca 2025 r. pokrywa się z innymi stanowiskami, w których ZUS uznał, że jeżeli w miesiącu, przyjmowanym do podstawy wymiaru świadczeń chorobowych, pracownik chorował i korzystał z urlopu wypoczynkowego (za okres urlopu rozliczono składniki zmienne) oraz w miesiącu tym pracownik wykonywał pracę w nadgodzinach i porze nocnej (wynagrodzenie to uwzględnia się w podstawie w wysokości faktycznie uzyskanej), do podstawy wymiary należy przyjąć wynagrodzenie z umowy o pracę, zmienne składniki wynagrodzenia bez uzupełnienia (nadgodziny i dodatek nocny), z wyłączeniem zmiennych urlopowych, traktując urlop wypoczynkowy na równi z dniami przepracowanym. W taki sam sposób należy postąpić, gdy obok choroby wystąpiło zwolnienie z powodu „siły wyższej”.